اعتراض دختران دانشجو چيزي است كه كمتر ديده و شنيده مي‌شود و كمتر نيز به نتيجه مي‌رسد مگر در مواردي مثل ورود مردي به خوابگاه، يا ربودن و آزار يك دانشجوي دختر و مواردي از اين قبيل. اما اين بار دختران خوابگاه دانشگاه علامه طباطبايي به «تبعيض جنسيتي» در دانشگاه خود اعتراض كردند. قضيه از اين قرار بود كه تهية شام پسرهاي دانشجوي ساكن خوابگاه به عهدة دانشگاه بود، درحالي‌كه دخترها مجبور بودند خودشان شام بپزند. آنها در حدود يك سال، با جديت تمام، پيگير اين قضيه بودند تا در نهايت، با آغاز سال تحصيلي جاري، به نتيجة مطلوب رسيدند. حالا دختران دانشگاه علامه طباطبايي هم ـ مثل پسرها ـ به‌جاي آشپزي درسشان را مي‌خوانند.

ارديبهشت 1383
ساعات اولية شب است و دانشجويان در رفت و آمد، و آشپزخانه مدام پر و خالي مي‌شود. روي هركدام از شعله‌هاي چهار اجاق‌گاز داخل آشپزخانه، چيزي در حال پخته يا سرخ شدن است. يك نفر با آبكش كنار قابلمة ماكاروني ايستاده و هر بار نرمي رشته‌هاي ماكاروني را امتحان مي‌كند. كنار او يك نفر ديگر سيب‌زميني سرخ مي‌كند. چند نفر ديگر هم قابلمه به‌دست ايستاده‌اند تا نوبتشان شود و غذايشان را درست كنند. ظرف غذاي مريم روي يكي از شعله‌ها در حال گرم شدن است. دختري يك كاسة فلزي در دست دارد كه در آن دو تخم‌مرغ و مقداري آب است و منتظر است يكي از شعله‌ها خالي شود. به مريم مي‌گويد: «خسته شدم از بس ايستادم. فردا امتحان دارم و بايد بروم درس بخوانم. مي‌تواني غذايت را كه برداشتي ظرف مرا جايش بگذاري؟» مريم قبول مي‌كند و دختر به‌سرعت از آشپزخانه خارج مي‌شود. بعد از چند دقيقه غذاي مريم گرم مي‌شود و او درحالي‌‌كه با خنده مي‌گويد: «خدا پدر مرغ را بيامرزد كه دانشجويان را از مرگ حتمي نجات داد» تخم‌مرغ‌ها را روي اجاق مي‌گذارد و به سمت اتاق مي‌رود.

يك آشپزخانه، 30 آشپز
مريم ساماني، عضو شوراي صنفي خوابگاه، پيگيرترين فرد در اين قضيه است. او مي‌گويد: «در اين طبقه حدود 30 نفر ساكن‌اند و بجز آخر هفته‌ها كه تعدادي از بچه‌ها به شهرستان مي‌روند، آشپزخانه هميشه شلوغ است. ما هر شب بايد اينجا سر اجاق بايستيم و غذا بپزيم، درحالي‌كه پسرها درسشان را مي‌خوانند و سر ساعتِ 7 ظرفشان را مي‌برند و غذا مي‌گيرند.» او اضافه مي‌كند: «مسئولان دانشگاه كه اكثراً مرد هستند فكر مي‌كنند هنوز هم اولين چيزي كه دخترها بايد ياد بگيرند آشپزي است و متوجه تغييراتي نيستند كه در طرز فكر دخترها و حتي خانواده‌هاي آنها ايجاد شده. الان خيلي از خانواده‌ها از دخترهايشان مي‌خواهند كه فقط درس بخوانند تا آينده‌اي مطمئن و مستقل داشته باشند و ديگر كدبانوگري و دستپخت خوب را قابليت مهمي براي دختران به‌حساب نمي‌آورند. خيلي از دخترهايي كه به دانشگاه مي‌آيند آشپزي بلد نيستند و در نتيجة اين سياست دانشگاه، مشكلات تغذيه‌اي هم به مشكلات دوري از خانواده و تطبيق پيدا كردن با محيط جديد و حجم زياد درس‌ها و غيره اضافه مي‌شود.»
مريم درحالي‌كه سفره را پهن مي‌كند بيشتر توضيح مي‌دهد: «قضيه به 10 سال پيش برمي‌گردد كه مسئولان دانشگاه تصميم گرفتند فقط براي پسرها شام تهيه كنند و دخترها مجبور شدند خودشان شام درست كنند. ولي چند ماهي است كه عده‌اي از دخترها، با اعتراض به اين وضع، تقاضاي دريافت شام كرده‌اند.»
اينكه دختران دانشجو در طول اين 10 سال هيچ اعتراضي به اين مسئله نكرده‌اند تعجب‌آور است. مريم مي‌گويد: «دخترها به‌خاطر كيفيت پايين غذاهاي دانشگاه تقريباً با اين قضيه كنار آمده بودند. ولي با افزايش تعداد دانشجويان و در عين حال ثابت ماندن امكانات و تناسب نداشتن آنها با جمعيت ساكن در خوابگاه، به‌تدريج شرايط سخت‌تر شد و نارضايتي‌ها شروع شد.»
دانشجويان ديدگاه‌هاي مختلفي دارند. آذر مي‌گويد: «درست است كه تهية غذا مخصوصاً با توجه به تعداد كم يخچال‌ها و مشكل نگهداري مواد اوليه سخت است، ولي در هر صورت از خوردن غذاهاي خوابگاه بهتر است.»
ولي مژگان مي‌گويد: «من از ديروز تا حالا چيزي نخورده‌ام چون وقت غذا پختن نداشته‌ام. به‌نظر من، غذاي خوابگاه، هرچه باشد، از گرسنگي بهتر است.» شهين ادامه مي‌دهد: «هزينة زياد تهية غذا باعث مي‌شود كه ما از تفريح، خريد كتاب و حتي ميوة خود كم كنيم، در صورتي كه پسرها مجبور به اين صرفه‌جويي‌ها نيستند.»
البته مسئولان دانشگاه جيرة مواد غذايي را كه تقريباً هر ترم به دختران داده مي‌شود جانشين شام آنها مي‌دانند. اين جيره شامل 3 كيلو روغن، 10 كيلو برنج، 1 قوطي كنسرو ماهي، 1 بسته ماكاروني 500 گرمي، قند و 1 بسته پنير 500 گرمي است و تهية گوشت به عهدة خود دانشجويان است، همراه با هزينة زياد و مشكل نگهداري آن. از نظر دختران دانشجو، اين مقدار كم به‌هيچ‌وجه جوابگوي نياز آنها نيست و علاوه بر اين مواد، بسياري مواد جانبي ديگر نيز براي تهية غذا لازم است.
اما حرف معترضان اساساً چيز ديگري است. آنها مي‌گويند حتي اگر مواد غذايي كافي و با كيفيت خوب هم در اختيار دختران قرار گيرد، هنوز مسئلة اصلي به قوت خود باقي است و آن اينكه چه تفكر و بينشي در مسئولان وجود دارد كه آشپزي را مختص دختران و پسران را ناتوان و معاف از آن مي‌دانند. در واقع، خواستة اين گروه از معترضان تغيير نگرش جنسيتي مسئولان دانشگاه است، درحالي‌كه بسياري ديگر از دانشجويان تنها خواستار بهبود وضع تغذية خود هستند.

دخترها بايد هنر آشپزي را ياد بگيرند!
طبق آمار مسئولان دانشگاه، اكثر پسران ژتون شام را براي تمام هفته بجز روزهاي تعطيل تهيه مي‌كنند و براي روزهاي تعطيل هم بعضي از اقلام مواد غذايي كه دختران دريافت مي‌كنند به آنها نيز تعلق مي‌گيرد (البته بجز اقلامي مثل برنج و ماكاروني كه نياز به پخت دارند تا پسرها در اين روزها مجبور به پخت‌وپز نشوند!).
مريم مي‌گويد: «ما از پسرها خواستيم كه براي حمايت از اعتراض ما، چند روز شام نگيرند ولي هيچ‌كدام قبول نكردند و گفتند امكان ندارد كه به‌خاطر حمايت از اعتراض دخترها از شامشان بگذرند.» او حتي قضيه را در نشست شوراهاي صنفي دانشگاه‌هاي تهران نيز مطرح كرده است كه پسران با تمسخر و استهزا از كنار آن رد شده‌اند.
تعدادي از پسرها كه پشت در سلف‌سرويس ايستاده‌اند مي‌گويند: «دخترها از گرفتن غذاي خوابگاه، آن هم با اين‌همه دردسر و اعتراض، پشيمان خواهند شد. ما از روي اجبار اين غذاها را مي‌خوريم، ولي دخترها كه مي‌توانند غذا بپزند چرا مي‌خواهند از غذاهاي دانشگاه استفاده كنند؟»
مجيد باغبان، دانشجوي رشتة مددكاري، مي‌گويد: «من اصلا ً نمي‌فهمم دخترها با اين كارشان مي‌خواهند چه چيزي را ثابت كنند. فكر مي‌كنم اكثر پسرها با اين سياست دانشگاه موافق باشند كه دخترها بايد هنر آشپزي را ياد بگيرند چون اكثر آقاياني كه در اين دوره ازدواج مي‌كنند، از دستپخت بد خانم‌ها به غذاي مادرشان رو مي‌آورند.» او در جواب اين سؤال كه آيا حاضر است از اعتراض دخترها حمايت كند، مي‌گويد: «نه، امكان ندارد.» و به اين سؤال كه «اگر به شما شام ندهند چه مي‌كنيد؟ آيا خودتان غذا مي‌پزيد؟» پاسخ مي‌دهد: «نه، قطعاً اعتصاب مي‌كنيم و تا وقتي كه به ما شام ندهند به اعتصاب خود ادامه مي‌دهيم.»
دوست او وارد بحث مي‌شود و مي‌گويد: «دخترها خيلي شلوغش كرده‌اند. يعني همة مشكلات ما حل شده و فقط مشكل شام خانم‌ها مانده كه بايد حل شود؟» جوابي كه معمولا ً تمام زنان جامعة ما هنگام پيگيري خواسته‌ها و مطالباتشان مي‌شنوند و نيازهايشان معمولا ً در اولويت قرار نمي‌گيرد.
رضايي، دانشجوي كارشناسي‌ ارشد مطالعات زنان، جزو معدود پسرهايي است كه از اعتراض دخترها حمايت مي‌كنند. او علت اصلي اين‌گونه تصميمات را اصرار جامعة مردسالار، از جمله مسئولان، بر بازتوليد نقش‌هاي سنتي زنان مي‌داند و به حرف‌هايي كه از تريبون‌ها زده مي‌شود و نيز مباحث كتاب‌هاي درسي رشتة دانشگاهي خود اشاره مي‌كند و مي‌گويد: «مشكل اصلي ما طرز تفكر مردسالارانة جامعه است. با وجود تبعيض گسترده بر ضد زنان، مسئولان به لزوم رفع آنها اعتقاد ندارند يا اگر مي‌خواهند كاري در اين زمينه بكنند، طرحي مثل بوستان ويژة خانم‌ها ارائه مي‌دهند كه آدم را ياد "باغ پرندگان" مي‌اندازد!»
دانشجويان پيگير اين قضيه اعتقاد دارند هنوز براي انتخاب راهكار اعتصاب و تجمع زود است. اولا ً به اين دليل كه تاكنون از طريق قانوني و با گفت‌وگو، هرچند به‌كندي و با زحمت زياد، نتايج نسبتاً خوبي حاصل شده و ثانياً اينكه دختران، در اين‌گونه حركت‌ها، سكون (لختي) زيادي از خود نشان مي‌دهند و به علت همان مشكل تاريخيِ ناديده گرفته شدن و تحقير هميشگي زنان، اعتمادبه‌نفس پاييني در بيان و پيگيري مطالبات خود دارند. همچنين به‌دليل اعمال محدوديت‌هاي گوناگون براي فعاليت‌هاي گروهي و خارج از خانة زنان در سطح جامعه، آنها كمتر به تأثير حركت‌هاي جمعي آگاه‌اند؛ و از اين روست كه پيشرفت حركت‌هاي جمعي آنان با مشكلات فراواني مواجه است (چيزي كه عده‌اي به‌غلط آن را ناتواني ذاتي زنان در پيشبرد كارهاي گروهي مي‌نامند).
موارد ديگري از تبعيض‌ نيز در اين دانشگاه مشاهده مي‌شود، از جمله اينكه مسئولان با اين توجيه كه نمي‌توانند اجازه دهند هركسي وارد خوابگاه خواهران شود، مقررات و قوانين سخت و پردردسري را در مورد پذيرش ميهمان در خوابگاه اعمال كرده‌اند، درحالي‌كه پسرها از رعايت اين قوانين معاف‌اند. اما معترضان مسئلة تهية شام را، به‌دليل اينكه ديدگاه كليشه‌اي و سنتي‌تري نسبت به زنان در پس آن نهفته است، به‌طور خاص مورد توجه قرار داده‌اند تا هم دانشجويان و هم مسئولان را از آن آگاه كنند.

به دخترها غذا نمي‌دهيم چون ايراد مي‌گيرند! 
در همه جاي دنيا، دانشگاه در شمار نخستين نهاد‌هايي است كه از فعاليت‌هاي ترقي‌خواهانه و برابري‌طلبانه حمايت مي‌كند و مسئولان دانشگاه‌ها، به‌عنوان روشنفكرترين قشر جامعه، سعي در پيشبرد اين‌گونه اقدامات دارند. اما در اينجا چنين رويه‌اي وجود ندارد. براي جلوگيري از افزايش تعداد دانشجويان دختر و قدرت‌گيري آنان در آينده، طرح سهميه‌بندي جنسيتي در دانشگاه‌ها مطرح مي‌شود؛ و نيز براي اينكه آن عده از دختراني كه از سد هزار و يك مشكل و تبعيض جنسيتي در خانواده و جامعه گذشته‌اند و به دانشگاه آمده‌اند، فراموش نكنند كه در هر صورت آشپزي نخستين وظيفة زن است، به آنها برنج و روغن و... مي‌دهند تا تعاليمي را كه در خاله‌بازي و بعد از آن در كتاب‌هاي درسي دبستان و دبيرستان و... آموخته‌اند از ياد نبرند.
استدلال‌هاي مسئولان دانشگاه شنيدني است. دكتر حبيبي، رئيس دانشگاه، مي‌گويد: «دخترها خيلي از غذاهاي ما ايراد مي‌گيرند، ولي به پسرها هر غذايي كه بدهيم مي‌خورند.»
آن‌طور كه مريم مي‌گويد، چندين ساعت وقت صرف شده تا محمد پريز، مديركل ادارة امور خوابگاه‌هاي دانشگاه، توجيه شود كه دخترها هم مثل پسرها براي تحصيل به دانشگاه آمده‌اند نه آشپزي. او از سعي خود براي حل قضيه صحبت مي‌كند و توضيحات بيشتر را به مسئول امور تغذية دانشگاه واگذار مي‌كند.
ابراهيم ابراهيمي، مدير امور تغذيه، با حوصله و روي گشاده پاسخ مي‌دهد و هرجا لازم است از آمار و نمودارهاي موجود در پرونده‌ها استفاده مي‌كند. او بزرگ‌ترين مشكل دانشگاه را پراكندگي دانشكده‌ها و خوابگاه‌ها مي‌داند كه ارائة خدمات را مشكل و پرهزينه مي‌كند. اما بايد گفت تعدادي ديگر از دانشگاه‌ها نيز كه با همين مشكل روبه‌رو هستند، از تهية غذا براي دانشجويان خود سر باز نزده‌اند.
وي مي‌گويد: «ما 16 خوابگاه داريم كه 9 خوابگاه متعلق به دخترهاست. اين خوابگاه‌ها فاقد رستوران براي تهية غذا هستند و براي رساندن غذا به آنها نيز با مشكل هزينة زياد و افت شديد كيفيت مواجه هستيم. با وجود اين، سعي مي‌كنيم هرطور شده براي ماه رمضان و ايام امتحانات براي دانشجويان غذا تهيه كنيم، ولي براي كل سال تحصيلي قادر به اين كار نيستيم.»

جالب اينجاست كه هر 7 خوابگاه متعلق به پسران رستوران و آشپزخانه دارد و پيداست مسئولان از ابتدا فكر همه‌چيز را كرده بودند و خوابگاه‌هايي را براي پسران در نظر گرفته‌اند كه رستوران داشته باشند. ابراهيمي اين مسئله را اين‌گونه توجيه مي‌كند: «اين تقسيم‌بندي كاملا ً منطقي است. شما فرض كنيد مي‌خواهيد به دو نفر كه يكي دختر است و ديگري پسر، غذا بدهيد و تنها توانايي تهية غذا براي يك نفر را داريد. منطقاً كدام‌يك را انتخاب مي‌كنيد؟» و خود پاسخ مي‌دهد: «مسلماً پسر را، چون پسرها توانايي پخت‌وپز ندارند.» و ادامه مي‌دهد: «دخترها باسليقه هستند و حوصله دارند و غذاهاي با كيفيت پايين خوابگاه را نمي‌خورند ولي پسرها مي‌خورند.» او در پاسخ به اين سؤال كه «شما بر چه اساسي خود را محق به اين انتخاب مي‌دانيد و آيا اين ظلم در حق دختران نيست؟» مي‌گويد: «من معتقد نيستم كه به دختران ظلم شده چون مثلا ً آيا به دانشجويان تهراني، كه از خوابگاه و سرويس رفت و آمد استفاده نمي‌كنند، هم ظلمي شده است؟» اما، در واقع، دانشجويان تهراني به خوابگاه و در نتيجه سرويس رفت و آمد به خوابگاه احتياج ندارند و محروم كردن كسي از چيزي كه نيازي به آن ندارد ظلم نيست.
او اجراي طرح درازمدت تجميع خوابگاه‌ها را، كه هنوز در مراحل ابتدايي خود قرار دارد، راه‌حل اين مشكل مي‌داند. اما دختران پيشنهادهاي كوتاه‌مدت گوناگوني مطرح كرده‌اند، از جمله اينكه به‌جاي آنكه هر شش روز هفته براي پسرها شام تهيه شود و دخترها تمام هفته مجبور باشند خودشان شام بپزند، روزهاي هفته را به دو قسمت تقسيم كنند و در نيمي از هفته به دختران و در نيمي ديگر به پسران شام بدهند. يا اينكه تعدادي از خوابگاه‌هاي پسران را كه داراي امكانات ارائة غذاست به دختران اختصاص دهند تا روية عادلانه‌تري اتخاذ شود. اما انگار مسئولان به‌هيچ‌وجه باور ندارند كه پسران نيز مي‌توانند و بايد بتوانند شكم خود را سير كنند، و طوري در برابر اين پيشنهادها عكس‌العمل نشان مي‌دهند كه انگار بحران و خطر بزرگي آنها را تهديد مي‌كند، بحران جابه‌جا شدن نقش و وظيفة زن و مرد.

مهر 1383
روي تخت چوبي وسط حياط خوابگاه سعادت‌آباد، دو ديگ بزرگ غذا وجود دارد. در يكي خورش است و در ديگري برنج. اما اين بار دخترها در صف آشپزخانه براي پختن غذايشان نايستاده‌اند، آنها براي گرفتن غذاي دانشگاه صف كشيده‌اند. دو مرد شام آنها را در ظرف‌هايشان مي‌ريزند.
مريم درحالي‌كه سفره را پهن مي‌كند مي‌گويد: «معلوم نيست اگر با آن جديت خواسته‌هايمان را پيگيري نمي‌كرديم، تا چه مدت ديگر بايد منتظر عملي شدن آنها مي‌مانديم.»
وي در مورد تغييراتي كه با اجراي طرح تجميع خوابگاه‌ها و در پي اعتراضات آنها صورت گرفته است مي‌گويد: «اين خوابگاه از تجميع فقط چهار خوابگاه مجزاي دختران تشكيل شده و بقية خوابگاه‌ها هنوز پراكنده‌اند، ولي شام براي همة خوابگاه‌ها تهيه مي‌شود و تنها يك خوابگاه دانشجويان دورة شبانه از دريافت شام محروم است.»
سفرة غذا آماده است. آذر، مژگان و مريم دور آن مي‌نشينند. هربار كه اين سفره پهن مي‌شود، آنها به اين فكر مي‌كنند كه حالا كه به اين خواسته‌شان رسيده‌اند به دنبال مطالبات ديگر خود هم باشند؛ اما اين بار منسجم‌تر.